Kuzey Kutbu üzerinde etkili olan kutup girdabı, son haftalarda hızla zayıflayarak meteoroloji tarihindeki yerini aldı. Stratosfer tabakasında sıcaklıkların aniden yükselmesiyle birlikte rüzgarların yönü de tamamen tersine döndü. Uzmanlar, modern gözlem tarihindeki bu ölçekte yaşanan en erken büyük ani stratosferik ısınma olayının gerçekleştiğini duyurdu.
Wisconsin-Madison Üniversitesinden meteorolog Andrea Lopez Lang, bu yıl kaydedilen tablonun olağanüstü düzeyde benzersiz olduğunu vurguladı. Normal şartlarda kutup bölgesini çember içine alarak soğuk havanın kuzeyde hapsolmasını sağlayan bu devasa hava sistemi, bu yıl sonbahar mevsimi henüz başlarken yer değiştirdi ve çözülme sürecine girdi.
KUTUP GİRDABI NEDİR?
Kutup girdabı, Dünya'nın her iki kutup bölgesini çevreleyen geniş, soğuk ve kendi etrafında dönen bir hava sistemidir. Benzer dönen atmosferik sistemler, düşük eğime sahip diğer gezegenlerde de gözlemlenmektedir.
Polar girdap ifadesi bilimsel olarak iki farklı olguyu tanımlamak için kullanılır:
-
Stratosferik kutupsal girdap
-
Troposferik kutupsal girdap
Bu iki farklı katman, Dünya'nın dönüş yönüyle aynı doğrultuda hareket eder; ancak boyutları, yapıları, mevsimsel döngüleri ve yer yüzeyindeki hava koşullarına etkileri birbirinden tamamen farklıdır.
STRATOSFERİK GİRDAP NASIL OLUŞUYOR?
Yerden yaklaşık 15 kilometre ile 50 kilometre yükseklikler arasında yer alan stratosferik kutupsal girdap, hızlı biçimde siklonik olarak dönen rüzgarlardan meydana gelir.
Kutup gecelerinin başlamasıyla birlikte Kuzey Kutbu ve Antarktika bölgelerinde sıcaklıklar hızla düşer. Kutup noktası ile tropikal kuşak arasındaki sıcaklık farkının artması şiddetli rüzgarları tetikler. Coriolis etkisi ise bu girdabın kendi ekseni etrafında dönmesini sağlar. İlkbahar mevsiminde kutup gecelerinin sona ermesiyle birlikte stratosferik girdap doğal döngüsü gereği bozulur. Kış aylarında bu sistemin aniden bozulması ise yüzeydeki hava koşullarını doğrudan etkileyen ani stratosferik ısınma olayını tetikler.
