Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/anadlhaber/domains/nigdeanadoluhaber.com.tr/public_html/kose_yazisi_detay.php on line 28

Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /home/anadlhaber/domains/nigdeanadoluhaber.com.tr/public_html/kose_yazisi_detay.php on line 43
Yazarın Tüm Haber Yazıları(16)

HALİL NURİ YURDAKUL

: 26-02-2025

(Halil Nuri Yurdakul)

(1898 – 1970)

Millî Mücadele döneminde Niğde’den çıkan devlet adamları ve savaş kahramanları Niğdeli tüm hemşerilerine ilelebet yaşayacak bir şerefi miras bırakmışlardır. Bu devlet adamı ve kahramanlardan biri de şüphesiz Halil Nuri Yurdakul olmuştur. Yurdakul soyadını alırken de vatanına, bayrağına ve milletine kul olduğunu ifade ettiği için Yurdakul soyadını aldığını düşünmekteyiz.

Halil Nuri Bey 1898 yılında Niğde’nin Bor ilçesinde dünyaya gelmiştir. Niğde’nin Bor ilçesi bağrından birçok devlet ve edebiyat adamı yetiştirmiştir. Bu devlet adamlarından biri de Halil Nuri Bey’dir. Babasının adı Halil’dir. Babası Halil Nuri Bey’e kendi adını vermiştir. Annesinin adı Ayşe’dir. Halil Nuri Beyin babasının ve dedesinin sülalesi Mazlumoğulları olarak bilinirdi. Halil Bey Kolağası olarak görev yapmaktaydı. Halil Nuri Bey evli olup 3’ü erkek, 2’si kız olmak üzere 5 çocuk babasıdır. Halil Nuri Bey 28 Şubat 1970 tarihinde 72 yaşındayken vefat etmiştir. Kabri Bor Merkezde bulunan Bor şehir mezarlığındadır.

Halil Nuri Yurdakul 20 yaşına geldiğinde Harbiye’den mezun olarak askerlik mesleğine başlamıştır. Askerlik hayatının daha ilk yıllarında Millî Mücadeleye katılarak başarılı çalışmalara imza atmıştır.

(Bor Halil Nuri Bey Kütüphanesi. Halil Nuri Yurdakul’un üniforması)

… 1927 – 1933 yılları arasında Atatürk’ün koruma alayı kumandanı İsmail Hakkı Tekçe Paşanın ve Muhafız Alayının Genel sekreterliği görevini yürütmüştür. Bu görevi esnasında Atatürk ile birlikte birçok seyahate çıkmış ve onun korumasında görev alan koruma kıtalarına bizzat kumandanlık yapmıştır. Bundan sonra Niğde’de bulunan 41. Alay’a Yüzbaşı rütbesiyle tayin olmuştur. Bu dönemde özlemini duyduğu birçok hizmeti Niğde’ye getirmeyi başarmıştır(Mehmet Öncel Koç Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürü).

… Kurtuluş harbi sonrası bu üç askere gösterdikleri kahramanlıktan dolayı TBMM’nin takdirnamesi verilmiş ve İstiklal Madalyaları ile de taltif edilmiştir. Bu üç kahramanın köylü kıyafetli resimleri Atatürk’ün emri ile İstanbul Askeri Müzesinde sergilenmektedir(Mehmet Öncel Koç Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürü).

(Halil Nuri Bey Mehmet Akif Ersoy ile birlikte)

…Vatanın tehlikede olduğu o dönemde Millî Mücadele gizli teşkilatına girdi. Yakalanma tehlikesi karşısında maiyeti ile birlikte Anadolu’ya geçti.Yunan kuvvetleri 22 Haziran 1920 tarihinde Ayvalık-Aydın hattında genel bir taarruza geçmişti. Beş tümen kadar olan bu kuvvet karşısında direnebilmek çok güçtü. Nitekim kısa zamanda Bursa’yı ele geçirdiler. Millî güçler mahalli erattan meydana gelmiştir. Onlar da düşmanın zulmünden çoluk çocuğunu daha içerilere kaçırma telaşına düştüler. Bu bölgede henüz güvenilir kuvvetler yoktu. Gayret genç subaylara düşmüştür.

O tarihte XX. Kolordu Komutanı olan Ali Fuat Cebesoy “Millî Mücadele Hatıraları” isimli kitabında şöyle yazmıştır:“Bozüyük’ten Bursa’ya kadar bölgeyi gözetleyecek gücümüz kalmamıştı. İlk icraat olarak Geyve’de bulunan 70. Alay’ın Karaköy’e getirilmesini ve Karaköy Boğazı’nın müdafaa vaziyetine konulmasını düşünmüştüm. 70. Alay gelinceye kadar, müdafaa mevziinin keşfi için erkân-ı harp binbaşısı Halis Bey’i oraya göndermiştim. Bu işler tamamlanıncaya kadar birkaç gün geçecekti. Bu esnada düşmanla nasıl temas edilecek ve hangi kuvvetle zaman kazanılacaktı? 70. Alay kumandanı Halit Bey, emir almak için Geyve’den yanıma gelmişti. Fakat Bursa’dan ilerleyecek düşmanla meşgul olmak onun işi değildi. Mutlakao saatte bir kuvvet bulmak lâzımdı. Bu sırada karargâhıma mülazım-ı sani (teğmen) Halil Nuri Efendi adında genç bir zabit müracaat ederek Bozüyük’ten toplayacağı 20-30 tüfekli ile Pazarcık’a gidebileceğini, oradaki Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisi Yetimoğlu’nun yardımını evvelce sağladığını söyledi. Halil Nuri Efendi, bir taraftan düşmanla temas edinceye kadar İnegöl istikametinde gideceğini diğer taraftan düşmanı Nazif Paşa mevkiinde oyalamak için de kâfi miktarda kuvvet toplayabileceğini ileri sürmüştür. Bu genç ve cesur zabiti Bozüyüklüler de sevmiştir. Muvafakat ettim. Derhal faaliyete geçti. Ufak bir müfreze yaptı. Eğer kâfi miktar silah bulmuş olsaydı müfrezenin mevcudu belki yüzü bulurdu. Halil Nuri Efendi aldığı emri tamimiyle ifa etti. Bir taraftan Nazif Paşa’daki müfrezesini Bozüyük ve Pazarcık’tan gelen müfrezelerle kuvvetlendirirken, diğer taraftan kendisi de İnegöl’e kadar ilerlemişti. Yunanlılar ’in İnegöl’ü işgal edecekleri güne kadar orada kalmıştı. Bundan sonra da Nazif Paşa’daki müfrezesinin başına geçti.” (http://www.kimkimdir.net.tr. ).

Halil Nuri’nin düşmanı durdurduğunu öğrenen ve umumi vaziyeti bildiren raporunu dikkatle dinleyen Mustafa Kemal Paşa, yaveri Muzaffer Kılıç Bey’e dönerek, “Çocuk bir sigara ver. Bu çocuk vaziyeti kurtardı.” demiş ve hemen Ankara’ya dönmüştür. Bu fedakârane hizmet meclis kürsüsünden de dile getirilmiştir.Harp tarihinde önemli yeri olan Halil Nuri, Sakarya’da yaralanmış ve savaştan sonra Harbiye’ye öğretmen olarak tayin edilmiştir. Bundan sonra muhtelif askeri görevleri sırasında çeşitli kültür hizmetleri ifa etmiştir.Tasavvurlarını gerçekleştirmek için 1932 senesi sonlarına doğru Niğde’de bulanan 41. Alay’a yüzbaşı rütbesi ile tayinini yaptırır. Talebelik yıllarından beri Bor’da bir kütüphane kurmayı düşünmekte idi. Uzun müddettir topladığı kitaplarını kamyonlarla Bor’a getirtir. Belediye Meclis Salonu’na 5000 ciltlik ilk kütüphaneyi açar. Bununla kalmaz Altunhisar, Çukurkuyu, Kemerhisar ve Ulukışla’da da okuma odaları tesis eder.Boş zamanlarında kar-kış demeden Bor’a koşar. Bir kaynaşma, bir uyanış sağlamak üzere konferanslar verdirir, spor kulübü, atış poligonu, arkeoloji müzesi, çocuk bahçesi ve köycülük bürosu kurar. Okullara trampetler temin eder. Haftada bir gün Millî oyunlar tertip eder. Bor gençlik marşı için yarışma açar. Birinci gelen Talat Gün’ ün şiiri bestelenir.Halil Nuri Yurdakul yalnız memleketine hizmet vermemiş, Erciş, Zincidere, Pozantı, Dörtyol’da da kitaplık, müze, yol açma, cami inşası gibi birçok işlere ön ayak olmuştur.1950 seçimlerinde Niğde Milletvekili olarak meclise girer. 1954 yılında Emekli Sandığı İdare Heyeti’ne getirilir(http://www.kimkimdir.net.tr. ).

(Atatürk’ün Kız Kardeşi Makbule Atadan ile Halil Nuri Yurdakul’un ailesiyle evlerinde.)

Atatürk ailesine çok yakın olan Halil Nuri Yurdakul Niğde Bor ilçesindeki evlerinde Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Hanımı birçok kez ağırlamıştır. Savaş sonrasında toplumda kültürel seviyenin yükseltilmesi ve beğeni kültürünün yaygınlaştırılması yönünde de ciddi çalışmalar yapmıştır. Kütüphaneler kurmuş, müze, yol yapımı, cami inşası gibi birçok işlerin yapımına öncülük etmiştir… Bugün Niğde’nin Bor ilçesinde kendi adıyla kurulmuş bir kütüphane mevcuttur. Ayrıca Niğde Ömer Halisdemir Üniversite Bor Kampüsüne onun adı verilmiştir. 1950 seçimlerinde Niğde Milletvekili olarak Meclise girmiştir. … “Askeri Vecizeler”, “Neferin Defteri”, “Selam”, “Bomba Eğitimi”, “Muharebe Araçlarından Güvercin” isimli eserleri vardır (Mehmet Öncel Koç Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürü.).