Süleyman Hilmi Tunahan, Osmanlı Devleti’nin son döneminde yetişen önemli din âlimleri arasında yer aldı. Müderrislik ve dersiâmlık yapan Tunahan, aynı zamanda hukuk eğitimi aldı. Tasavvufi yönüyle de öne çıkan isim, özellikle Cumhuriyet’in ilk yıllarında dini eğitimin devam etmesi için yürüttüğü çalışmalarla tanındı.
Tunahan’ın doğumundan eğitim hayatına, ailesinden tasavvufi yolculuğuna, yetiştirdiği talebelerden karşılaştığı soruşturmalara ve vefatına kadar hayatına ilişkin ayrıntılar merak ediliyor.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN NE ZAMAN VE NEREDE DOĞDU?
Süleyman Hilmi Tunahan, 1888 yılında bugün Bulgaristan sınırları içinde bulunan Silistre’nin Razgrad, diğer adıyla Hezargrad, kasabasına bağlı Ferhatlar köyünde dünyaya geldi.
Tunahan’ın ailesi Hocazâdeler adıyla biliniyordu. Ailesinin kökeninin, Fatih Sultan Mehmed’in kız kardeşiyle evlendirdiği ve Tuna bölgesine vali, yani Tuna Hanı, olarak görevlendirdiği Peygamber soyundan Seyyid İdris Bey’e dayandığı kabul edilir.
Tunahan soyadının da bu aile geçmişinden geldiği belirtilir.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN AİLESİ KİMDİR?
Süleyman Hilmi Tunahan’ın babası Osman Fevzi Efendi, İstanbul’da eğitim görmüş ve müderrislik yapmış saygın bir din âlimiydi. Annesinin adı ise Hatice Hanım’dır.
Tunahan, küçük yaşta hayatını kaybeden oğlu Faruk nedeniyle Ebu’l-Fâruk künyesini kullandı.
Ailesinin ilmi bir çevre içinde yetişmesi, onun eğitim hayatında da belirleyici bir yere sahip oldu.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN HANGİ EĞİTİMLERİ ALDI?
Süleyman Hilmi Tunahan, Osmanlı döneminin önemli eğitim kurumlarında öğrenim gördü. Eğitim hayatında farklı alanlarda uzmanlaşarak iki ayrı alanda diploma aldı.
İstanbul’a gelen Tunahan, Sahn-ı Semân olarak da bilinen Fatih Medresesi’ne devam etti. Burada dönemin önemli âlimlerinden Bafralı Ahmed Hamdi Efendi’den icazet aldı.
Daha sonra Süleymaniye Camii bünyesindeki Medresetü’l-Mütehassısîn’de tefsir ve hadis alanlarında ihtisas yaptı. Bu eğitimin ardından dersiâm unvanını kazandı.
Tunahan bununla da yetinmeyerek Osmanlı döneminde hâkim ve kadı yetiştiren Medresetü’l-Kuzât’a girdi. Hukuk alanındaki eğitimini de birincilikle tamamladı.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN TASAVVUFİ YÖNÜ NEDİR?
Süleyman Hilmi Tunahan’ın hayatında tasavvufi eğitim de önemli bir yer tuttu. Medrese eğitimi sırasında Buharalı Şeyh Selahaddin b. Mevlana Siraceddin Hazretleri’ne intisap etti.
Manevi seyrü sülukunu tamamlayan Tunahan, daha sonra hilafet aldı.
Bağlıları tarafından Tunahan, Nakşibendî tarikatının Altın Silsile veya Silsile-i Saadat olarak adlandırılan manevi liderler zincirinin 33. ve son halkası olarak kabul edilir.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN DİNİ EĞİTİM ÇALIŞMALARI
1924 yılında medreselerin kapatılmasıyla birlikte Türkiye’deki geleneksel dini eğitim düzeni önemli bir değişim geçirdi. Süleyman Hilmi Tunahan, bu dönemde kendisine teklif edilen hükümet memurluklarını kabul etmedi.
Tunahan, dini eğitimin devam etmesi amacıyla farklı yöntemler geliştirdi. Dönemin baskılı şartları nedeniyle eğitim faaliyetlerini dikkat çekmeden sürdürdü.
Öğrencileriyle şehirlerarası trenlerin kompartımanlarında, çiftliklerde işçi kılığında, yeraltındaki sığınaklarda ve evlerin çatı katlarında bir araya geldi.
Bu çalışmalar sırasında geliştirdiği pratik Elifbâ yöntemiyle temel medrese eğitimini daha kısa sürede vermeye çalıştı. Hafıza teknikleri ve pratik kurallardan yararlanarak çok sayıda talebe yetiştirdi.
Tunahan, eğitim verdiği öğrencilerin yalnızca dersleriyle değil, günlük ihtiyaçlarıyla da ilgilendi. Talebelerin iaşe, ibate ve giyim giderlerini kendi ticaret ve çiftçilik faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerle karşıladı.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN NEDEN GÖZALTINA ALINDI?
Süleyman Hilmi Tunahan, dini eğitim faaliyetleri nedeniyle farklı dönemlerde soruşturma ve gözaltılarla karşılaştı.
1939, 1944 ve 1956 yıllarında defalarca gözaltına alınan Tunahan, bu süreçlerde tabutluk adı verilen hücrelerde ağır işkencelere maruz kaldı.
1957 yılında ise Bursa Ulucami’de bir kişinin mehdilik iddiasıyla çıkardığı olay nedeniyle Tunahan da soruşturmaya konu oldu. Kütahya Hapishanesi’ne gönderilen Tunahan, burada ağır şartlarda hücrede tutuldu. Daha sonra davadan beraat etti.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN NEDEN ÇOK KİTAP YAZMADI?
Süleyman Hilmi Tunahan’ın geride çok sayıda kitap bırakan bir âlim yerine, öğrenci yetiştirmeye ağırlık veren bir eğitimci olarak hareket ettiği anlatılır.
Tunahan, neden daha fazla kitap yazmadığı sorulduğunda önceki âlimlerin büyük emeklerle kaleme aldığı eserlerin zaman içinde çürüdüğünü veya satıldığını gördüğünü belirtti. Bu nedenle kitaplar yerine “canlı kitaplar” olarak nitelendirdiği talebeler yetiştirmeyi tercih ettiğini ifade etti.
Bu yaklaşım, onun eğitim faaliyetlerini eser yazımının önüne koyduğunu gösteren önemli noktalardan biri olarak öne çıktı.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN ESERLERİ NELERDİR?
Süleyman Hilmi Tunahan’ın basılmış en bilinen eseri Kur’ân Harf ve Harekeleri, diğer adıyla Elifbâ kitabıdır.
Bunun yanında Risâle-i Kibrît-i Ahmer, Risâle-i İksîr-i Ulûm ve Ma'rifet ile Mektuplar ve Bazı Mesâil-i Mühimme adlı eserleri de bulunur.
Tunahan’ın eserleri, onun dini eğitim ve ilmi çalışmalarına ilişkin başlıca yazılı kaynaklar arasında yer alır.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN NE ZAMAN ÖLDÜ?
Süleyman Hilmi Tunahan, 16 Eylül 1959 tarihinde İstanbul’un Üsküdar ilçesine bağlı Kısıklı’daki evinde hayatını kaybetti.
Vefatının ardından cenazesinin nereye defnedileceği konusunda da dikkat çeken bir süreç yaşandı. Dönemin Bakanlar Kurulu, Tunahan’ın Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmesine onay verdi.
Ancak İçişleri Bakanlığı’nın müdahalesinin ardından cenaze yoğun güvenlik önlemleri altında başka bir yere götürüldü.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN MEZARI NEREDE?
Süleyman Hilmi Tunahan’ın mezarı İstanbul’daki Karacaahmet Mezarlığı’nda bulunuyor.
Tunahan’ın cenazesi, Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmesi yönündeki karara rağmen İçişleri Bakanlığı’nın müdahalesi sonrasında Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.
Böylece Süleyman Hilmi Tunahan’ın hayatının son bölümü de dönemin siyasi ve toplumsal şartları içinde şekillendi.
SÜLEYMAN HİLMİ TUNAHAN'IN HAYATIYLA İLGİLİ MERAK EDİLENLER
Süleyman Hilmi Tunahan, 1888 yılında Silistre’nin Razgrad kasabasına bağlı Ferhatlar köyünde doğdu. Hocazâdeler olarak bilinen bir aileden gelen Tunahan, Osmanlı’nın önemli eğitim kurumlarında öğrenim gördü.
Fatih Medresesi ve Medresetü’l-Mütehassısîn’de dini ilimler alanında eğitim alan Tunahan, Medresetü’l-Kuzât’ı da birincilikle tamamladı. Dersiâm unvanı kazanan Tunahan, tasavvufi eğitimini de sürdürerek Nakşibendî geleneği içinde önemli bir konum edindi.
1924 sonrasında medreselerin kapatılmasıyla dini eğitim faaliyetlerini farklı yöntemlerle sürdüren Tunahan, çok sayıda talebe yetiştirdi. Bu süreçte soruşturma ve tutuklamalarla karşılaştı.
16 Eylül 1959’da İstanbul Kısıklı’daki evinde hayatını kaybeden Süleyman Hilmi Tunahan, Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.
