Ali Kuşçu kimdir, aslen nereli? Mehmed: Fetihler Sultanı dizisindeki Ali Kuşçu’nun tarihteki yeri

TRT 1 ekranlarının sevilen tarihi yapımı "Mehmed: Fetihler Sultanı", oyuncu kadrosuna kattığı yeni isimlerle hikayesini derinleştirmeye devam ediyor. Serkan Çayoğlu’nun başrolünde yer aldığı diziye, tarihin en önemli bilim insanlarından biri olan Ali Kuşçu karakteri dahil oluyor. Özbek oyuncu Javohir Zokirov’un hayat vereceği bu dahi ismin hikayeye girişiyle birlikte, izleyiciler Ali Kuşçu’nun yaşamını ve başarılarını mercek altına aldı.

İşte Osmanlı’nın bilim dünyasına yön veren o ismin başarılarla dolu hayat yolculuğu:

SEMERKANT'TAN İSTANBUL'A BİR BİLİM KÖPRÜSÜ: ALİ KUŞÇU KİMDİR?

Asıl adı Alaeddin Ali olan ünlü alimin doğum tarihi kesin olarak bilinmese de 15'inci yüzyılın ilk yıllarında Semerkant'ta doğduğu kabul ediliyor. Babasının, Timur İmparatorluğu Sultanı Uluğ Bey'in doğancıbaşısı olması nedeniyle ailesi "Kuşçu" lakabıyla tanınıyordu. İlk eğitimini Semerkant’ta tamamlayan Ali Kuşçu, matematik ve astronomi alanındaki yetkinliğini Uluğ Bey, Kadızade-i Rumi ve Gıyaseddin Cemşid gibi dönemin dev isimlerinden aldığı derslerle kazandı.

BİLİMİN SINIRLARINI ZORLAYAN BİR DEHA

Ali Kuşçu, eğitimini pekiştirmek amacıyla gittiği Kirman'da ayın evrelerini konu alan "Hallü eşkali'l-kamer" adlı eserini kaleme aldı. Bu çalışmasıyla hocası Uluğ Bey’in büyük takdirini topladı. Kadızade-i Rumi'nin vefatından sonra Semerkant Gözlemevi'nin yönetimine getirilen Kuşçu, astronomi dünyasının temel taşlarından biri olan "Uluğ Bey Zici"nin tamamlanmasında kritik bir rol üstlendi. Bilgi birikimini artırmak için Çin'e kadar giden alim, dönüşünde dünyanın yüz ölçümünü hesapladı ve meridyen ölçümleri üzerinde çalıştı.

FATİH SULTAN MEHMED'İN DAVETİYLE BAŞLAYAN İSTANBUL DÖNEMİ

Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın elçisi olarak İstanbul’a gelen Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmed’in ilme verdiği önemi görünce Osmanlı hizmetine girmeyi kabul etti. 1473 yılında gerçekleşen Otlukbeli Seferi'nde padişaha eşlik eden Kuşçu, zafer dönüşü Ayasofya Medresesi'ne müderris olarak atandı. İstanbul'un bilim merkezi haline gelmesinde büyük payı olan Kuşçu’nun derslerini, dönemin en kıdemli ilim insanları dahi büyük bir ilgiyle takip etti.

GELECEĞE IŞIK TUTAN ÖLÜMSÜZ ESERLER

Ali Kuşçu, sadece astronomi ve matematik değil; kelam, fıkıh, mekanik ve dil bilim dallarında da çok sayıda eser bıraktı. Bilim dünyasında iz bırakan çalışmalarından bazıları şunlardır:

• Astronomi ve Matematik: Risale fi'l-heye, Risale fi'l-hisab, Er-Risaletü'l-fethiyye ve Er-Risaletü'l-Muhammediyye.
• Kelam ve Fıkıh: Eş-Şerhu'l-cedid ale't-Tecrid, Haşiye ale't-Telvih.
• Dil ve Belagat: Unküdü'z-zevahir, Şerhu'r-Risaleti'l-vaziyye, Risale fi vazi'l-müfredat.

Osmanlı’nın "mütefekkir" kimliğiyle öne çıkan bu dev ismi, bugün bile bilim tarihçileri tarafından modern astronominin öncülerinden biri olarak kabul ediliyor.